Appèl Kerk en Israël

 PLATFORM APPÈL KERK EN ISRAËL

om stem te geven aan de kerkelijke opdracht tot onopgeefbare verbondenheid.

Postbus 120,

8260 AC Kampen

www.appelkerkenisrael.nl

Oktober/november 2011

Inleiding en welkom

Het is ons een genoegen u opnieuw een Nieuwsbrief aan te bieden van het Platform
Appèl Kerk en Israël. In het bijzonder heten we in de lezerskring welkom de vele
nieuwe sympathisanten die zich in de laatste maanden achter onze doelstelling
hebben geschaard. Die doelstelling is nog altijd ‘Vanuit het grondvlak van de
Protestantse Kerk in Nederland gestalte te geven aan de kerkelijke opdracht tot
onopgeefbare verbondenheid met Israël. Wij willen dat doen op een slagvaardige
manier en in overeenstemming met de verwoording van deze opdracht in met
name artikel 1 van Kerkorde in de PKN. Zulks zo lang en voor zover deze opdracht
(nog) niet door de Protestantse Raad voor Kerk en Israël wordt vervuld.’

Actie

Het Platform Appèl Kerk en Israël heeft de laatste tijd behoorlijk aan de weg getimmerd
en de naamsbekendheid in protestants Nederland is zeker toegenomen. De actieradius
van het Platform is ook uitgebreid en we zijn dankbaar dat steeds meer voorgangers en
leden van de PKN laten weten in te stemmen met onze opvatting dat het beleid van de
PKN ten aanzien van Israël niet spoort met wat in de Kerkorde wordt beleden. In een
poging daar verandering in te brengen, is er op 19 september jl een actie gestart om
handtekeningen van voorgangers en leden van de gemeenten in de PKN te verzamelen
ter ondersteuning van een Manifest dat we naar we hopen eind van dit jaar kunnen
aanbieden aan het moderamen van de Synode. Elders in deze brief treft u de tekst van het
Manifest. Deze route is uiteindelijk gekozen, omdat pogingen om via de kerkelijke weg
iets te bereiken zijn mislukt. De actie is als het ware een cri de coeur. Voorwaarde om
het Manifest aan te bieden is wel, dat er een behoorlijk aantal handtekeningen wordt
verzameld. We roepen uw hulp in om leden van de PKN in uw gezin, familie en
gemeente op te wekken ook mee te doen. Elke lid van de PKN mag stemmen.
De actie loopt tot 1 december a.s.

Formulieren voor de handtekening kunnen worden aangevraagd bij Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.
of door te bellen naar 06-518.30.897.

Het vernieuwde Appèl

Op de laatste studiedag zijn we van start gegaan met het Appèl in nieuwe vorm. Wat houdt dat in?

1. Inhoudelijk is er niets veranderd. We proberen nog steeds kerkbreed een platform te zijn waar
    stem en tegenstem kunnen klinken over de plaats van Israël in de christelijke theologie.
    Zie hiervoor ook de inleiding die ds Bart Gijsbertsen hield bij de aanvang van de op 19 september
    jl in Nijkerk gehouden studiedag.

2. Als Appèl willen we wel veel meer gaan betekenen voor de Kerk-en-Israël-commissies in
    het land. We willen hen metterdaad gaan helpen door informatie en door literatuur ter
    beschikking te stellen, te meer nu de Protestantse Raad heeft laten weten aan die vraag
    uit het land niet te kunnen voldoen. Met het oog daarop zijn we begonnen ons Platform
    (bestuur) uit te breiden zodat we dit organisatorisch aan kunnen.

3. Tenslotte willen we veel uitdrukkelijker bij Synode en Moderamen van de Protestantse
    Kerk appelleren aan de Kerkorde-artikelen betreffende de verhouding van Kerk en
    Israël en de bestrijding van antisemitisme. Dat vinden we nodig omdat we sterk de
    indruk hebben dat de politieke agenda en de actualiteit de theologische doordenking
    blokkeren. Sterker: velen weten niet eens wat die theologische agenda inhoudt.

U kunt van ons dus nog steeds studiedagen verwachten zoals we die altijd hebben gehouden.
De studiedag te Nijkerk blijkt overigens voor sommigen verwarrend te zijn geweest, omdat de
agenda van Israël-Beraad en Appèl daar door elkaar heen liepen. Het Appèl heeft door een
samenloop van omstandigheden het Israël-Beraad op die studiedag een podium gegeven.
De belangrijkste: we steunen in principe iedereen die serieus mee zoekt naar de plaats van
het volk Israël in onze belijdenisgeschriften. Dat is en blijft onze theologische agenda.

Verslag Studiedag Nijkerk

De jaarlijkse studiedag van het landelijk platform Appèl en Kerk en Israël vond dit jaar
plaats in een bijzondere setting. Meestal kruist een aantal theologen de degens over de
plaats van Israël in de christelijke theologie en verdiepen de deelnemers zich in de
Hebreeuwse wortels van zo vertrouwde christelijke woorden en begrippen. Maar op deze
studiedag gaf het Appèl ’s morgens een podium aan het zogenaamde Israël-Beraad, een
groep van verontruste predikanten uit de kringen van Gereformeerde Bond, Confessionele
Vereniging en het Evangelisch Werkverband. Zij menen opnieuw de vervangings-theologie
opgeld te zien doen en zij wijten dat onder andere aan het beleid van het Moderamen van
de Synode van de Protestantse Kerk. Het Moderamen zou namelijk een heel  verkeerd
signaal geven door de Palestijnse organisatie Sabeel zo nadrukkelijk te steunen terwijl in
de theologie van Sabeel de betekenis van Israel als eerstaangesprokene (eerstgeborene)
als achterhaald beschouwd wordt en vervangen is door een universele bevrijdingstheologie.
De oproep van het Beraad aan (het Moderamen van) de Synode: neem de Kerkorde serieus
die stelt dat we geroepen zijn gestalte te geven aan de onopgeefbaar verbondenheid met Israël.
Die oproep ging vergezeld van een open brief en een manifest (‘Onopgeefbaar verbonden’)
waaraan een paar jaar was gewerkt.

In de ochtend legden ds Henk Poot en ds Hette Abma aan de ongeveer 175 aanwezigen uit
waarom ze tot deze oproep waren gekomen. Van de aanwezige moderamenleden van de
Synode kwam vervolgens de scriba ds Arjan Plaisier met een krachtig antwoord. Zoveel werd
ons daarin wel duidelijk: er wordt in onze kerk heel verschillend getheologiseerd over de
verhouding van Kerk en Israël en heel verschillend geluisterd naar de Bijbelse landbeloften.
Daarbij is lang niet duidelijk of de verschillende opinieleiders elkaar wel echt verstaan.
Plaisier ging in zijn reactie niet echt in op wat Abma voor hem naar aanleiding van het
manifest Onopgeefbaar Verbonden naar voren had gebracht. Ze spraken in elk geval langs elkaar heen.

U kunt op en via de website van het Appèl (www.appelkerkenisrael.nl) de diverse lezingen terugvinden.

Vervolgens overhandigde het Appèl aan de scriba een Bulletin van het Simon Wiesenthal
Instituut (ook te vinden op de genoemde website). De inhoud daarvan was uiterst actueel,
omdat het ook de huidige politiek van Obama verklaart ten opzichte van Abbas en zijn vraag om
een zelfstandige staat.

Daarna kwam het Appèl met een nieuwe profilering.

Door het bestuur uit te breiden hoopt het Plaform Appèl Kerk en Israël in de komende jaren
meer voor de kerk als geheel te kunnen doen. Met name aan de landelijke
Kerk-en-Israël-commissies wil men meer support geven; de Protestantse Raad komt daar
namelijk al jaren niet aan toe en krijgt daartoe ook geen opdracht. In zijn inleiding had
ds Bart Gijsbertsen daar aan het begin van de dag al iets over gezegd.

Ook wil het Appèl waar nodig meer actie voeren. En men begon direct een handtekeningenactie
richting Moderamen van de Synode waarin wordt gevraagd om meer concreet en geloofwaardig
invulling te geven aan de theologische agenda van de ‘onopgeefbare verbondenheid’.
Die oproep hebben enkele Kerk-en-Israël-commissies ook meermalen geprobeerd te doen via
de koninklijke (kerkelijke) weg door de classicale vergaderingen hierover te benaderen,
maar het Moderamen van de PKN stuurde laatst bij voorbaat een brief naar de Classes om die
brieven toch vooral niet te honoreren. Daarnaast roepen we in de actie op om op termijn het
contract met Sabeel op te zeggen en de Palestijnse christenen langs andere kanalen te steunen.
Verwacht wordt dat aan het grondvlak veel gemeenteleden de actie met hun handtekening zullen
ondersteunen (kan ook via de website).

Het middagprogramma was geheel gereserveerd voor de bestudering van de teksten die voor
Israël-zondag 2 oktober op het leesrooster staan. Daarbij werd ook ademloos geluisterd naar
rabbijn Tzvi Marx die de achterliggende Jesaja-tekst uitlegde
.

Inleiding ds. Gijsbertsen op de studiedag 19 september 2011 te Nijkerk

Wij hebben iets uit te leggen aan onze achterban.

Het Appèl Kerk en Israël bestaat bijna 10 jaar. Indertijd begonnen doordat alle leden van de
Sectie - we zouden tegenwoordig zeggen van de Protestantse Raad – voor de verhouding van
Kerk en Israël uit protest aftraden. Dat was toen een laatste en dramatische stap. Hoewel
door de Kerk aangesteld op grond van hun kwaliteiten, bleek die dagen in de praktijk dat
geen enkel advies of besluit van de Raad serieus werd genomen. Integendeel: de Raad werd
monddood gemaakt, terwijl om haar heen het hele Kerk-en-Israël-kader werd afgebroken –
van de kerkelijk medewerkers die een voortrekkersrol hadden in de nog jonge Israël-theologie
(om dat maar even zo te noemen) tot en met het ondersteunend secretariaat dat intensief
contact had met alle Kerk-en-Israël-organen in het land. De kernleden van díe Protestantse
Raad tien jaar geleden dragen nog altijd het Appèl. De Protestantse Raad die na onze tijd
is gevormd trekt uitstekende mensen aan maar wordt geconfronteerd met dezelfde frustraties
en is daardoor een duiventil geworden.

Als zelfstandig platform Appèl hadden wij onze handen vrij en hebben we in de afgelopen
jaren vele studiedagen mogen organiseren. Met studiedagen in de Rode Hoed en studiedagen
in kerken hebben we het gesprek en de discussies over de verhouding van Israël en de volkeren
en Israël en Kerk open gevoed en gevoerd. We kozen daarbij vrijwel altijd voor stem en tegenstem;
het voeren van een brede en open theologische discussie was voor ons het belangrijkste.
Wie hebben we daarbij allemaal niet langs zien komen om als sprekers met elkaar en met de
zaal in discussie te gaan? Bram van de Beek en Geert Cohen Stuart, Erik Ottenheim en
Henri Veldhuis, Hans Jansen, Mohamed Ajouaou en Ayaan Hirsi Ali, Jan van der Graaf en
Rinse Reeling Brouwer… zij allen kruisten de degens. Maar ook waren er dagen over Elie Wiesel
met Tzvi Marx, Victor Kal en Bettine Siertsema, bogen we ons over de theologie van Luther met
Manuela Kalsky en René Süss, spraken we met Sjirk van der Zee en Pieter van der Horst over de
uitleg van het NT, was er discussie over de zg zaak Mos, en waren we april vorig jaar nog in een
volle kerk te Soest bijeen over het Kairosdocument, gevolgd door een heel openhartige en onthullende
3 correspondentie met father Jamal Khader, één van de ondertekenaars daarvan.1 En we waren
al weer bezig met het organiseren van een nieuwe studiedag toen we pas op de plaats maakten.

1 Het werd een open gedachtenwisseling, maar we werden het niet eens over de verhouding Israël
en ‘gentiles’: I am not a gentile, I belong tot the people of God’. Op zich refereert Father Jamal Khadar
daarmee overigens aan een oud en vertrouwd standpunt in de Kerk. Als de Kerk de plaats van Israël
inneemt, heet iedereen daarbuiten ‘heiden’.

Want het klimaat is in de afgelopen jaren voor wie echt iets wil doen met Kerk-en-Israël-theologie
alleen maar killer geworden. Dat merken we aan universiteiten, dat merken we in de kerken…
Dat merken we als we het land ingaan om lezingen te houden bij de Kerk-en-Israël-commissies
die het nog volhouden; goed overigens velen van u hier weer te zien! Waar in de jaren ’80 en ’90
een stroom van boeken verscheen van de hand van Zuidema, Vreekamp, Huijser, Schoon, Tomson,
noem maar op, of gereageerd werd op de theologie van Friedrich-Wilhelm Marquardt en Paul van
Buren, wordt deze theologische bezinning nu opzij geschoven of – dat vooral – lamgelegd door de
politieke agenda. In een besloten tweedaagse conferentie op Mennorode, belegd door het
Moderamen van de PKN in november 2009, was één van de conclusies dat ook energie en geld
zou moeten gaan naar de theologische toerusting in de kerk. Die conclusie werd overgenomen,
maar er is niets mee gedaan.

Als Appèl hebben we altijd onderschreven dat het om gerechtigheid gaat, tsedaka, ook in en om
de staat Israël. We hebben dus geen probleem met allerlei diaconale projecten die proberen armen
en verdrukten - ook onder de Palestijnen - te helpen, noch met de roep om gerechtigheid. Integendeel!
Maar wat we tot de dag van vandaag niet begrijpen is waarom dat de theologische agenda zou moeten
frustreren en waarom dat de doordenking van de hele christelijke theologie en christelijke exegese
op haar Toratisch gehalte zou moeten blokkeren.

En we waren zoals gezegd dan ook al weer bezig een studiedag te organiseren om de betekenis
van de theologie van Paul van Buren voor de belijdenis van de kerk te doordenken, toen we
bedachten: we lopen te ver voor de muziek uit. Wij willen nog steeds vernieuwen, maar het hele
theologische proces betreffende de zg Israëltheologie stagneert. En er groeit inmiddels een hele
generatie op die niet eens weet wat we bedoelen, ook onder de predikanten. En daarnaast: we zijn
met veel te weinig mensen om dit vol te houden, laat staan om daadwerkelijk iets te betekenen voor
alle Kerk-en-Israël-organen in den lande. We besloten dat we in zekere zin opnieuw moesten beginnen.
En we besloten ons daarvoor ook bestuurlijk te verbreden om meer te kunnen doen. Daarbij wilden we
samenwerking zoeken met ieder die nog energie heeft op de belijdenis dat Israël Gods eerstgeborene
is onder de volken. We hebben de tijd niet meer om onderling de verschillen breed uit te meten –
ook al blijft het gesprek daarover belangrijk –, het is tijd om de handen ineen te slaan.

Vanaf dat moment is het snel gegaan. Eerst kwamen we in contact met Meindert Leerling en
Kees de Vreugd die nav hun zorg over de koers van de PKN een platform aan het vormen waren.
Binnen de kortste keren waren zij bereid deel uit te maken van het bestuur Appèl Kerk en Israël –
we hebben nog even gedacht aan een heel nieuwe voortzetting onder een nieuwe naam, maar dat
vonden ook de nieuwe bestuursleden niet nodig. Volgens mij zijn ze gastvrij en naadloos in onze
bestuurscultuur opgenomen; maar dat moet u hen zelf vragen. Inmiddels schoof ook Piet van Midden
aan, een oude bekende uit onze tijd in de Raad; en wie weet wie nog meer zullen aanschuiven.

Toen we bezig waren met deze studiedag en het kerkgebouw al vastgelegd hadden kwamen we in
contact met het zogenaamde Israël-beraad. Door een misverstand meenden zij hetzelfde gebouw
op dezelfde tijd gereserveerd meenden te hebben. Onze agenda was al wel klaar maar gelet op
onze nieuwe filosofie – geen versnippering meer maar bundeling van krachten – is uiteindelijk
besloten deze dag gezamenlijk met het Beraad te houden, al was dat organisatorisch even ingewikkeld.
Onze achterban ontving dus nog een gewijzigde agenda. We heten dit Beraad hartelijk welkom
op deze studiedag. Mogelijk verschillen we van elkaar qua geloofsbeleving en schriftuitleg of bewegen
we ons in verschillende taalvelden – dat zal dan vandaag misschien blijken – maar we delen een
gezamenlijke zorg.

Aan dit Israël-beraad geef ik nu eerst ruimte om hun agenda uit te leggen en uit te voeren.
Daarvoor geef ik zo meteen het woord aan Henk Poot. Later op de dag zal Meindert Leerling vertellen
met welke actievoering we als Appèl willen starten. Daar hoort oa bij dat we ook sympathisanten voor
het Appèl willen werven en we zijn blij dat in korte tijd al zo’n 200 mensen zich als zodanig hebben laten
registreren; u kunt zich ook registreren door het kaartje in uw map in te vullen en in te leveren
bij de boekentafel.

Een sterkere profilering draagt het risico met zich dat het ook bijdraagt aan polarisering en
polemisering. Toch is het niet onze bedoeling onze koers te verleggen. Op komende studiedagen
hopen we als altijd ruimte te geven aan stem en tegenstem, ruimte voor theologische discussie,
ook met hen die geen specifieke plek zien voor Israël in – wat zij noemen – een ‘universele theologie’.

Belangrijk voor ons is in de loop van de dag ook contact te leggen met mensen uit commissies
Kerk-en-Israël in den lande om te kijken wat we voor hen kunnen doen nu we ons bestuurlijk
breder maken. Spreek ons aan en mail ons alstublieft; door onze met het oog op het Israël-beraad
gewijzigde en wat ingekorte agenda is daar namelijk helaas minder tijd voor dan aanvankelijk
gepland was. 4 Last but not least: het Appèl Kerk en Israël zou zichzelf niet zijn als we ook
vandaag niet zouden ‘lernen’. Want de zogenoemde Israël-theologie moet doorgaan als de
geweldige bron van inspiratie die deze voor ons was en zal blijven. Dus hopen we dat u allemaal
mee zult stoeien over de teksten die voor de Israëlzondag op het rooster staan; in de woorden
van de Heilige Schrift spelen en die woorden spellen, daar gaat het toch om.

Sympathisanten

Er is en er wordt nog steeds actie gevoerd om het aantal sympathisanten van ons Platform
uit te breiden. Het gaat om zowel voorgangers als gemeenteleden die instemmen met de aan
het begin van deze brief opgeschreven doelstelling. In de laatste maanden zijn veel voorgangers
en gemeenteleden benaderd zich als sympathisant aan te sluiten met als resultaat dat het aantal
sympathisanten van zo’n 20 is opgelopen naar zo’n 400 op het moment dat deze brief werd
samengesteld. En de werving gaat door, zodat in voorkomende gevallen onze stem wordt
gedragen door een grote schare sympathisanten.

Manifest

Zoals elders in deze brief al is gemeld, wordt er vanuit het Platform actie ondernomen om een
Manifest aan het moderamen van de synode aan te bieden waarin nadrukkelijk wordt verzocht
het beleid ten aanzien van Israël bij te stellen.

Hier volgt de tekst van het Manifest.

Als leden van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) verklaren wij het volgende.

In de kerkorde van de PKN is bepaald, dat de kerk geroepen is tot haar onopgeefbare verbondenheid
met het volk Israël: artikel 1, punt 7 van de kerkorde.

Deze bijzondere verbondenheid komt enerzijds voort uit het feit dat Israël het uitverkoren
volk van God is en blijft (Genesis 17:7) en anderzijds uit het gegeven dat wij door Jezus en
Zijn Thora schatplichtig zijn aan Israël. Zonder Israël heeft de kerk geen basis en geen richting.
Op grond van dit gegeven voelt de kerk zich, na eeuwen van anti-Joodse theologie, dan ook
geroepen tot herbezinning op de plaats van Israël in de christelijke theologie en tot actieve
bestrijding van alle vormen van antisemitisme (Ordinantie 1, artikel 2, punt 1t/m 3).

Om bovengenoemde reden betreft het dus een exclusieve relatie, niet vergelijkbaar met de
betrokkenheid op welk ander volk ook. (Psalm 147:20)

Dit laat onverlet, dat de PKN zich ook het lot van andere volken moet aantrekken.
Of dat nu Palestijnen zijn dan wel Congolezen, Soedanezen of welk ander volk ook.
Maar die relaties zijn van een andere aard dan de verbon-denheid met het Joodse volk.

De wijze waarop de synode van de PKN in onze dagen inhoud geeft aan die ‘onopgeefbare
verbondenheid met het Joodse volk’ laat naar onze wijze van zien veel te wensen over.
Er komt steeds meer accent te liggen op het conflict en op het slachtofferschap van de
Palestijnen waarvoor alleen Israël verantwoordelijk zou zijn. Dat komt onder andere
duidelijk tot uitdrukking in de wijze waarop Kerk in Actie als het diaconaat van de
PKN Palestijnse projecten steunt en zo goed als niets doet om de grote noden in Israël te lenigen.

Via Kerk in Actie onderhoudt de PKN een morele en financiële relatie met Sabeel Jeruzalem.
Het gaat om ruim 100.000 Euro kerkgeld per jaar. Sabeel is de organisatie van Palestijnse
christenen die de bevrijdingstheologie aanhangt. Daarmee wordt ontkend dat Israël nog altijd
het uitverkoren volk van God is. Naar de mening van deze Palestijnse christenen is Jezus
met een ‘nieuwe leer’ gekomen. Daarmee zijn de specifieke Bijbelse beloften aan Israël
(verkiezing, land) vervallen, ‘versteende letter’ geworden en sindsdien universeel geldig.
Israël als notie en niet meer als natie.

Om te voorkomen dat genoemd artikel in de kerkorde een ‘dode letter’ wordt, roepen
wij de synode van de PKN op concreter en geloofwaardiger dan nu het geval is, inhoud
te geven aan de roeping tot onopgeefbare verbonden-heid met het Joodse volk door:

a. het bureau van Kerk in Actie opdracht te geven met ingang van 1 januari 2012 één of
meer projecten in Israël te steunen. Te denken valt aan financiering van een van de vele
gaarkeukens of steun aan slachtof-fers van terreur en jarenlange raketbeschietingen;

b. de (hulp)relatie met Sabeel Jeruzalem met ingang van 1 januari 2013 te beëindigen.

Platform Appèl Kerk en Israël